Viltig kruiskruid

Viltig kruiskruid (Jacobaea erucifolia) is een plantensoort uit de composietenfamilie (Asteraceae). Net zoals alle andere in Nederland voorkomende soorten van het geslacht jakobskruid bevatten alle delen van de plant giftige pyrrolizidine-alkaloïden.

Determinatie

Viltig kruiskruid is een vaste, kruidachtige plant. Ze vormt een bladrozet en heeft soms uitlopers. De rozetbladeren zijn gesteeld. De rechtopstaande, meestal groene stengels zijn in het jonge stadium spinragachtig behaard. Viltig kruiskruid bloeit van eind juli t/m september met gele bloemen, die in smalle, schermvormige pluimen zitten. Het 12–15 mm grote hoofdje heeft twaalf tot vijftien lintbloemen. Het klokvormige omwindsel heeft een krans van vier tot zes omwindselbladen. De omwindselbladeren (schubachtige bladen die het bloemhoofdje omgeven) van viltig kruiskruid hebben meestal geen zwarte top zoals bij jakobskruiskruid en de bladeren zijn wat anders van vorm (iets minder complex ingesneden) en hebben vaak een enigszins omgekrulde bladrand. Ze zijn diep één- of tweevoudig veerdelig met lijnvormige bladslippen.

Ondersoorten

• Jacobaea erucifolia subsp. erucifolia
• Jacobaea erucifolia subsp. argunensis
• Jacobaea erucifolia subsp. erucifolia
• Jacobaea erucifolia subsp. praealta
• Jacobaea erucifolia subsp. tenuifolia

Ecologie

Viltig kruiskruid groeit graag op vochtige kalkhoudende grond, vooral op beplante dijken en slootkanten. Ze verspreidt zich ook door wortelstokken met uitlopers waar weer jonge plantjes uit groeien. Ook verspreiden ze zich door zaad. De vrucht is een dicht behaard nootje met vuilwit vruchtpluis.

Rupsen (ook die van de jakobsvlinder) worden door tal van geleedpotigen geconsumeerd, bijvoorbeeld mieren. De jakobsvlinder zet geen eitjes af in de buurt van nesten van bijvoorbeeld de rode bosmier tenzij kruiskruid schaars is geworden. Luizen daarentegen worden 'bewaakt' door mieren, de mieren leven van de wat zoete ontlasting van de bladluizen. Bladluizen zoeken planten op met een laag alkaloïdegehalte, de in haar kielzog verschijnende mieren houden deze planten vrij van andere consumenten. Het gevolg is dat in jaren met veel kaalvraat door luizen alkaloïde-arme exemplaren van kruiskruid in het voordeel zijn (zebrarupsen doen meer schade dan luizen), maar in rupsarme jaren in het nadeel. Spreiding in het alkaloïdegehalte betekent dus ook risicospreiding voor de plant.

Biogeografie

Het natuurlijke verspreidingsgebied van viltig kruiskruid strekt zich uit over de gematigde streken van Europa en is in Nieuw-Zeeland ingeburgerd. De soort staat op de Nederlandse Rode Lijst van 2012 als algemeen voorkomend, maar matig afgenomen.

Fotogalerij

Externe links

• Viltig kruiskruid op Ecopedia
• Viltig kruiskruid in het Nederlands Soortenregister
• Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
• Kaarten met waarnemingen:

• België
• Nederland
• wereldwijd

• Viltig kruiskruid op Wilde planten
• (fr) Jacobaea erucifolia op Tele Botanica
• The Plant List met synoniemen