Lelietje-van-dalen

Lelietje-van-dalen of meiklokje (Convallaria majalis) is een plantensoort uit de aspergefamilie (Asparagaceae). De soortaanduiding majalis betekent 'van de maand mei'.

Determinatie

Lelietje-van-dalen is een vaste, kruidachtige plant die een hoogte kan bereiken van 30 cm. De plant vormt ondergronds kruipende wortelstokken. De bladeren zijn breed-elliptisch, gesteeld, onbehaard en parallelnervig. Ze staan met hun tweeën bijeen. Onderaan de plant bevindt zich een schede van papierachtige bladen. De bloeitijd van de soort strekt zich uit over mei en juni. De bloeiwijze omvat een naar een kant gekeerde tros van zes tot twaalf bloemen. De bloem is wit, klokvormig en heeft een aangename geur. De bloemen worden ongeveer 8 mm lang. De vrucht is een rode bes die twee blauwe zaden bevat. Er is ook een cultivar met roze bloemen.

Ecologie

Lelietje-van-dalen groeit op matig droge tot matig vochtige, mesotrofe, zwak zure gronden. Het gaat om beschaduwde tot halfbeschaduwde standplaatsen. Ze komt hoofdzakelijk voor in de kruidlaag van bossen.

Toepassingen

De bloemen en wortels worden door de farmaceutische industrie verwerkt, omdat deze de hartwerking kunnen beïnvloeden. In oude geschriften uit de 16e eeuw is te lezen dat deze kennis toen al bekend was. Ook werden de gedroogde bloemen toegevoegd aan snuiftabak.

In Frankrijk en België is het gebruikelijk dat kinderen op 1 mei lelietjes-van-dalen kopen voor hun moeder en oma.

Uit de bloemen kan geen etherische olie worden gewonnen. Omdat de geur zeer populair is in de parfumerie en de cosmetica, wordt deze met behulp van geurstoffen als hydroxycitronellal samengesteld.

Cultivatie

Lelietje-van-dalen is in cultuur gebracht als sierplant. Ze wordt veel gekweekt en verkocht als tuinplant.

Toxiciteit

Alle delen van het meiklokje zijn giftig door de aanwezigheid van verschillende hartglycosiden en saponinen.

De meest voorkomende symptomen na inname zijn braken, diarree en buikpijn, waarvoor de saponinen verantwoordelijk zijn.

Daarnaast kunnen er effecten op het hartritme optreden, als gevolg van de aanwezigheid van verschillende hartglycosiden (met name convallatoxine en convallatoxol). Inname van een belangrijke hoeveelheid plantenmateriaal (vanaf vijf bessen, twee bladeren of twee stengels) kan in principe leiden tot hartritmestoornissen. Vergiftigingen met een effect op het hart worden bij mensen echter zeer zelden gerapporteerd, waarschijnlijk omdat slechts 10% van de hartglycosiden in het lichaam wordt opgenomen. Bovendien wordt de opname van giftige stoffen beperkt als gevolg van braken. Uit een analyse van 2639 gevallen van lelietje-van-dalen-vergiftiging die in een periode van 10 jaar bij Amerikaanse antigifcentra werden behandeld, bleek dat het in 93% van de gevallen om jonge kinderen (vijf jaar of jonger) ging. Geen van de vergiftigingsgevallen had een dodelijke afloop, in drie gevallen was er sprake van ernstige schade. Uit dierstudies blijkt niet dat inname van vaaswater leidt tot vergiftiging.

Varia

Lelietje-van-dalen is de nationale bloem van Finland.

Externe links

• Lelietje-van-dalen op Flora van Nederland
• Lelietje-van-dalen in het Nederlands Soortenregister
• Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
• Kaarten met waarnemingen:

• België
• Nederland
• wereldwijd

• Lelietje-van-dalen (Convallaria majalis) in: van Uildriks, F. & V. Bruinsma (1898) - Plantenschat; op de (Nederlandstalige) Wikisource.