Gelderse roos

Viburnum opulus
Muskuskruidfamilie (Adoxaceae)

CC-BY-SA 4.0 rechten : RikenMon

(Alle credits en de rechten van de Wikipedia bron zijn van toepassing)

Gelderse roos (Viburnum opulus) is een plantensoort uit de muskuskruidfamilie (Adoxaceae).

Determinatie

Gelderse roos is een bladverliezende, houtige plant die uitgroeit tot struik. Ze kan een hoogte bereiken van maximaal 6 m, alhoewel ze meestal ± 3 m hoog wordt. De bloeitijd van de soort strekt zich uit over mei en juni. De bloeiwijze omvat platte tuilen met witte bloemen. De randbloemen zijn steriel; de overige bloemen zijn fertiel. Tijdens de vruchtzetting vormt de plant hangende trossen met bessen, die lang aan de struik blijven zitten.

Ecologie

Gelderse roos groeit op vochthoudende tot natte, mesotrofe tot meso-eutrofe, zwak zure tot licht basische, humeuze bodems. Het gaat om standplaatsen in de volle zon tot in de halfschaduw. De soort komt vooral voor in loofstruwelen (vooral mantelvegetatie en heggen) en in de struiklaag van loofbossen.

De soort is een belangrijke drachtplant voor insecten vanwege de nectar van de bloemen. De opvallende randbloemen hebben de functie om insecten te lokken. De zaadverspreiding van Gelderse roos vindt plaats via ornithochorie. De bessen blijven tot ver in de winter aan de struik hangen; de hoeveelheden suikers nemen bovendien toe in de winter. Voor verscheidende vogelsoorten vormen de bessen een belangrijke voedselbron, zoals de pestvogel, goudvink, grote lijster en roodborst.

Syntaxonomie

In de syntaxonomie staat Gelderse roos binnen de loofstruweelformatie te boek als kensoort voor de sleedoorn-orde en binnen de loofbosformatie als kensoort voor de klasse van eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond.

Biogeografie

Het verspreidingsgebied van Gelderse roos strekt zich uit over de gematigde streken van Europa en Azië. De soort is ook inheems in de Benelux. In Nederland is zij algemeen.

Vruchten

De vruchten van Gelderse roos bevatten coumarinen, diterpenen en glycosiden. De rijpe vruchten hebben een zure en bittere smaak en zijn voor de mens eetbaar, maar zijn in grote hoeveelheden rauw licht giftig. In sommige landen worden de bessen verwerkt tot jam.

Cultivatie

Een populaire cultivar is veel in tuinen te vinden: Viburnum opulus 'Rosea'. Deze struik heeft steriele bloemen die van groenig geel naar wit verkleuren en ook wel sneeuwbal wordt genoemd. Steriele bloemen leven langer dan fertiele. Maar dit betekent dat de struik dus ook geen bessen vormt. De bessen in combinatie met naar rood verkleurende bladeren zijn wel te zien bij een laagblijvende vorm van Gelderse roos: de cultivar Viburnum opulus 'Compactum'.