Morielje

De gewone morielje (Morchella esculenta) is een sponsachtige zakjeszwam behorend tot de familie Morchellaceae. Daar het uiterlijk van de soort zeer variabel is, worden verschillende variëteiten onderscheiden. Vruchtlichamen kunnen worden vooral gevonden in april en mei.

Leefomgeving

De gewone morielje komt voor in duinen, velden, loof- en gemengde bossen, parken en tuinen, vaak in een kruidenrijke begroeiing. Het is een vrij algemene soort in kalkrijke duinen nabij helmgras. Hij leeft op wortels van loofbomen zoals iepen, essen, beuken en struiken maar vormt daarmee geen ectomycorrhiza. Er bestaat een voorkeur voor humusrijk zand, klei en leem.

Kenmerken

Uiterlijke kenmerken

Hoed

De hoed is overwegend eivormig, rondachtig en zelden langgerekt. Hij is 6 tot 8 cm hoog en heeft een doorsnede tot ongeveer 5 cm. De hoed is bedekt met alveolen in een onregelmatige sponsachtige honingraatstructuur. Ze zijn vrij grof en volledig omsloten. De kleur varieert van (licht) okergeel tot diepbruin. Volwassen exemplaren kunnen oranjerood kleuren. De kleur is nooit grijs.

Steel

De roomkleurige witte, aan de voet verdikte, steel is 6 tot 10 cm hoog, heeft overlangse plooien, is hol en bedekt met fijne schubjes. Het oppervlak voelt fluweelachtig aan.

Vlees

Het broze vlees van de zwam is wit- en wasachtig en heeft een delicate milde smaak.

Geur

Een verse morielje heeft een aangename muskusachtige geur welke bij verdroging sterker wordt.

Microscopische kenmerken

Het hymenium (kiemvlies) met de asci en de sporen bevindt zich aan de binnenzijde van de alveolen, de holtes van de hoed. De doorschijnende asci zijn cilindrisch van vorm en meten 223-300 × 19-20 µm. De sporen zitten per acht in asci. De ascosporen zijn ellipsvormig, glad, dunwandig, doorschijnend (hyaliene), bijna kleurloos lichtgeel en meten 17,5-21,9 × 8,8-12 µm. De parafysen zijn draadvormig, cilindrisch, 5,8 tot 8,8 µm dik en ook hyaliene.

De hyfen van de steel zijn met elkaar verweven, hyaliene en 5,8 tot 9,4 µm dik. De oppervlakkige hyfen zijn gezwollen, bolvormig tot peervormig, 22 tot 44 µm in diameter, en bedekt door een web van verweven hyfen, 11 tot 16,8 µm in diameter, met naar binnen gekromde, cilindrische hyfenuiteinden.

Verspreiding

De schimmel komt in ieder geval voor in Europa en in Noord- en Zuid-Amerika (met name Brazilië). Hij is afwezig in hoger gelegen bergachtige gebieden. De soort is wijdverbreid in Noord-Amerika, vooral in het oosten van Noord-Amerika en het middenwesten. Er is een wijde verspreiding in Midden-Europa, maar plaatselijk kan de gewone morielje zeldzaam of afwezig zijn.

In Nederland komt de soort vrij algemeen voor in de kuststreek, het rivierengebied en Zuid-Limburg, elders is hij zeldzaam. In België is de gewone morielje vrij algemeen.

Toepassingen

De gewone morieljes zijn eetbaar en staan te boek als uitstekende consumptiepaddenstoelen die zich goed lenen tot drogen. Te oude exemplaren, evenals rauwe, zijn niet goed te verteren en mogelijk zelfs licht giftig.

Kweek

Vruchtlichamen zijn succesvol in het laboratorium gekweekt. Ronald D. Ower was de eerste die de ontwikkelingsstadia beschreef van zakjeszwammen die onder gecontroleerde omstandigheden werden gekweekt. Dit werd gevolgd door uitgebreide cytologische studies door Thomas J. Volk en Thomas J. Leonard (1989, 1990). Om de levenscyclus te bestuderen, volgden ze de ontwikkeling van de ascoma bij vruchtvorming in relatie tot knolbegonia's (Begonia × tuberhybrida), van zeer kleine plantjes tot volledig gevormde vruchtlichamen.

De ontwikkeling van jonge vruchtlichamen begint als een hechte knoop van schimmelfilamenten wanneer de juiste vocht- en voedingscondities zijn bereikt. In de grond zitten hyfenknopen die een tijdje komvormig zijn, later uit de grond komen en uitgroeien tot een gesteeld vruchtlichaam. Naarmate de vrucht zich verder ontwikkelt, vormt hij convex met de asci naar buiten gekeerd. Vanwege de ongelijkmatige groei van het oppervlak van het hymenium, vouwt het zich in een structuur met vele richels wat resulteert in een sponsachtig of honingraatachtig uiterlijk.

Afbeeldingen

Externe link

• Gewone morielje op Soortenbank.nl