Haagbeuk

Carpinus betulus
Berkenfamilie (Betulaceae)

CC-BY 2.0 rechten : Maja Dumat

(Alle credits en de rechten van de Wikipedia bron zijn van toepassing)

Haagbeuk (Carpinus betulus), helzenteer, hesselteer, steenbeuk, jukbeuk of wielboom is een plantensoort uit de berkenfamilie (Betulaceae).

Determinatie

Haagbeuk is een eenhuizige, houtige plant die in de regel uitgroeit tot boom. Ze kan een hoogte bereiken van 15–25 m. De schors van zowel de stam als de gesteltakken is grijsachtig bruin, glad met veelal een lichte draaiing. De gesteelde, elliptische of eironde bladeren zijn veernervig en hebben een dubbelgezaagde rand. De zijnerven van de eerste orde zijn tot aan de bladrand ongedeeld. De bladvoeten zijn rond of hartvormig en de bladtoppen spits. De bloeitijd van haagbeuk strekt zich uit over april en mei. Het omhulsel van de vrucht is drieslippig, waarbij de middelste slip duidelijk langer is dan de beide andere. De vrucht bevat een groen tot bruin zaad van 65 mg.

Waar een gesnoeide beuk 's winters de dode, bruine bladeren laat hangen, is haagbeuk min of meer kaal. Haagbeuk loopt echter weken eerder uit dan beuk.

Ecologie

Haagbeuk komt in het wild in heel wat bosbestanden voor. Hij geeft de voorkeur aan vochtige, voedselrijke en vaak kalkrijke bodems. Het stuifmeel wordt door de wind verspreid.

Syntaxonomie

In de syntaxonomie staat haagbeuk te boek als kensoort voor het haagbeuk-verbond.

Faunistisch belang

Haagbeuk is een belangrijke waardplant voor de gewone meikever. Volwassen kevers voeden zich met de bladeren en de bloemen. De plant speelt tevens een belangrijke rol in de voortplanting van de kever. Mannelijke kevers zouden sterk gevoelig zijn voor alcoholen die vrijgesteld worden uit door vraat beschadigde bladeren. Zo kunnen ze efficiënt op zoek gaan naar de locatie van mogelijke partners. Vrouwtjes zijn niet gevoelig voor de verbindingen.

De bladeren van haagbeuk vormen eveneens een voedselbron voor een groot aantal larven van vlinders. Zo is de soort een waardplant voor tal van vlindersoorten, zoals de haagbeukmot, haagbeukblaasmijnmot, heksenmutskokermot, witte meidoornkokermot, okervlerkkokermot, lichte groenglanskokermot, spatel-berkkokermot, okergrijze kokermot, bruingrijze kokermot, grote bladkokermot, hazelaarmineermot, maagdelijke mineermot, witvlekspitskopmot, hazelaaruil, kleine wintervlinder en het diamantborsteltje. Ook voor de haagbeuknerfhoekmijt en de bladwespensoort Pamphilius marginatus is haagbeuk de waardplant.

Onder de vogels eten onder meer de appelvink en de boomklever in de herfst graag de zaden van haagbeuk. Onder de zoogdieren geldt dit voor bosmuizen en hazelmuizen.

Biogeografie

Het natuurlijke verspreidingsgebied van haagbeuk strekt zich uit over West-, Centraal- en Zuid-Europa alsook in West-Azië.

In België is haagbeuk zeer algemeen in het Lotharings district. Elders is ze algemeen, maar zeldzaam in het maritiem district, het Vlaams district en het Kempens district. De soort ontbreekt in de Hoge Ardennen. In Nederland is haagbeuk algemeen in Limburg (Zuid-Limburg), delen van Gelderland, delen van Noord-Brabant namelijk de Kempen.

Gebruik

Haagbeuk wordt vaak gebruik bij aanplant als laanboom of als heg omwille van haar verdraagzaamheid van snoei. Ze kan goed gesnoeid worden en is daardoor zeer geschikt als haagplant. Ook beuk wordt als haag gebruikt, wat door de Nederlandse naamgeving zeer verwarrend is. Een beukenhaag is iets anders dan een haagbeukenhaag. Haagbeuk kan veel beter tegen wisselende waterstanden dan de beuk. Op klei is daarom haagbeuk al gauw een betere keuze.

Het hout is bijzonder splijtvast. Het wordt gebruikt voor hakblokken, heien en stampers in een oliemolen, kammen in molenwielen, gereedschap en als imitatie-ebben voor piano's. Het hout is hard en taai. Het heeft een fijne nerf maar werkt veel en is gevoelig voor aantasting door houtworm.

Varia

In het wapen van de Belgische stad Herentals staat een haagbeuk afgebeeld. De soort werd vroeger ook wel hekelteer of heern genoemd, en ligt aan de oorsprong van de naam 'Herentals'.